Rosalía de Castro

A icona en si

No colexio falabamos moito de Rosalía. Lembro ler algún dos seus poemas, aprender que era unha das figuras máis importantes da literatura galega e celebrar todos os anos o Día das Letras Galegas. Durante moito tempo pensei que xa a coñecía. Pero despois decateime de que unha cousa é estudar a Rosalía e outra moi distinta sentarte un día a lela de verdade.

Todo o mundo fala de Cantares Gallegos, e con razón. É unha obra fundamental para entender a nosa literatura. Cando Rosalía a publicou, en 1863, escribir en galego non era algo habitual nin estaba especialmente ben visto. Aquel libro marcou o inicio do Rexurdimento e demostrou que a nosa lingua tamén podía ser unha lingua para facer literatura, para contar historias e para escribir poesía.

Pero, se teño que escoller, eu sempre acabo volvendo a En las orillas del Sar. Non é a súa obra máis coñecida, pero hai algo nela que me fai regresar unha e outra vez. É un libro máis íntimo, máis reflexivo. Hai poemas que parecen escritos sen intención de impresionar a ninguén, senón porque Rosalía necesitaba escribir. Gústame pensar que ás veces a escritura tamén serve para entenderse a unha mesma.

Tamén me gusta pensar nela máis alá da imaxe que todos coñecemos. Antes de converterse nun símbolo de Galicia foi unha muller que escribía nun tempo no que non era doado facelo. Falou da emigración, da pobreza, da desigualdade, da situación das mulleres e da morriña. Moitos dos temas que aparecen na súa obra seguen presentes a día de hoxe, e quizais por iso continúa sendo unha autora tan actual.

Hai un detalle da súa vida que sempre me chama a atención. Rosalía era moi esixente consigo mesma e dubidaba moitas veces do valor do que escribía. Chegou a destruír manuscritos porque pensaba que non eran suficientemente bos e, antes de morrer, pediu que se queimasen os que aínda conservaba. Paréceme curioso que alguén a quen hoxe admiramos tanto tamén tivese inseguridades. Ao final, supoño que ata as persoas que acaban converténdose en referentes teñen días nos que pensan que o que fan non é suficiente.

Quizais por iso sigo volvendo aos seus libros. Ás veces atopo un verso co que me sinto identificada, ou unha reflexión que parece escrita para un momento concreto da miña vida. Creo que esa é a mellor forma de saber que unha escritora segue viva: que, máis de cento cincuenta anos despois, as súas palabras continúan atopando un sitio nas persoas que a len.